Bu denli zengin coğrafik mozaikte yaşayan ve pek çoğu endemik (o bölgeye özgü) olan, binlerce bitki ve hayvan türü,bu türlerin farklı ırkları,farklı gen havuzları bulunmaktadır.Bunlara paralel olarak, ülkemizde değişik türlerin nitelik ve nicelik bakımından farklı karışımlarıyla oluşan çok çeşitli canlı birliği tipleri ve habitat mozaikleri de yer almaktadır.

Canlı birliğin üyeleri olan türlerin,birbirleri ve cansız cevreleriyle arasında çok çeşitli biyolojik ve ekolojik işlevleri,milyonlarca yıldan beri değişik boyutları ve etkinlikleriyle sürüp gelmektedir.Bütün bunlar biraraya gelince,Türkiye’de zengin bir biyolojik çeşitlilik ortaya çıkmaktadır.

Kültüre alınmış pek çok bitki türü ile evcilleştirilmiş pek çok hayvan türünün yabani ataları Türkiye’de doğal olarak hala yaşamaktadır.Bu bakımdan Türkiye,dünyadaki 8 büyük gen merkezinden biri olarak bilinir.Ülkemizin anadolu coğrafyası içerdiği bu biyolojik çeşitlilikle kültürel uygarlıkların oluşumunda analık ederek beslemiştir. Bunun oluşumunda coğrafyasında barındırdığı nehirlerin katkılarınıda yatsımamak gerek.

Biyoçeşitlilik;bir bölgedeki genlerin,türlerin,ekosistemlerin ve ekolojik olayların oluşturduğu bir bütündür.Biyolojik çeşitlilik denildiğinde,yanlızca tür çeşitliliği anlaşılmakadır.Bu tanım,çeşitliliği açıklamakta eksik kalır. Örneğin,bir botanik bahçesinde ya da hayvanat bahçesinde belirli bir sürede çok sayıda tür bulunabilir.Eğer bir türün bireyleri arasında genetik çeşitlilik yoksa o tür bir kaç nesil içinde yok olmaya mahkumdur.Yani biyolojik çeşitlilik,tür çeşitliliği ve genetik çeşitliliği kapsar.

Türkiye’de omurgasız hayvanların dışında yaklaşık 3.000i endemik olan (Türkiye’ye özgü) 9.000den fazla bitki türü,tahminen 192 iç su balık türü,18 kurbağa türü,83 sürüngen türü en az 426 kuş türü ve 120 memeli hayvan türü bulunmaktadır.Tıp,eczacılık ve Türkiye ekonomisinin temel çarkları olan tarım,ormancılık,hayvancılık,balıkçılık ve turizm tamamen bu doğal kaynaklarımıza ve biyolojik çeşitliliğimize borçludur.

Biyolojik çeşitliliğin ekonomiye olan doğrudan katkıları yanında,çevrenin sağlıklı olmasını sağlayan çok çeşitli ekolojik fonksiyonları da(Oksijen,karbondioksit döngüsü,besin zinciri,çevre sağlığı,böcek ve zararlı hayvanların biyolojik kontrolü,mineral döngüsü,artıkların geri kazandırılması gibi) bulunmaktadır.
Bütün bu üstün biyolojik değerlerimiz, doğal kaynaklarımız ve zengin biyolojik çeşitliliğimiz olumsuz yönde gelişen bir sürecin içine girmiştir.Bu zenginliklerimiz bozulmaktadır,azalmaktadır, nihayetinde yer yer yok olmaktadır.

Bugün için bilim insanlarının yer yüzünde tahmin etikleri tür sayısı 10 milyon civarındadır.10 milyon türden sadece 1,4 milyon tür,bilim adamları tarafından tanımlanabilmiş ve isimlendirilmiştir.Üstelik biyoçeşitliliğin korunması için sadece türleri tanımlamış olmak da yeterli değildir.

Yaşam tarihinin milyarlarca yıllık gelişiminin ortak bir ürünü olan ve dünyamızın birçok ülkesinde bir benzeri olmayan; doğal kaynaklarımızı ve biyolojik çeşitliliğimizi bozmadan, kalkınma ilkelerine uygun olarak işletilmeli,korunmalı,araştırılmalı ve öylece kullanılmalıdır.

Kurnaz kime denir? Sözlük tanımına bakınca ; kurnaz; kolay kanmayan, başkalarını kandırmasını ve ufak tefek oyunlarla amacına erişmesini beceren, açıkgöz  diye geçiyor. Buradan da anlaşılacağı üzere aslında zeka ve akıl kavramlarıyla doğrudan bir ilgisi olmadığı  gibi büyük bir zeka da gerektirmeyen eylemler….

Öncelikle  zeka kavramının nasıl bir şey olduğuna ilişkin bazı yargıları hatırlamak gerekir.- uzunca ve bilimsel izahlar şeklinde değil elbette – Şu kadarını söylemeli ki tek boyutu olmayan , çeşitlilik arz eden ve nispeten geliştirilebilen bir kavram zeka. Mekanik,  sosyal, görsel , sözel, sayısal, işitsel zeka türleri gibi…

Oysa toplumsal algı giderek zeka ve akıl gibi kavramları “kurnazlık” algısı ile değerlendirmekte ve ortaya bir parçacık aklını da başkalarını kandırıp çıkarlar elde etmeye çalışan sözüm ona  zeki insanların acımasız yarışını  ortaya çıkarmakta.

Anlaşılan zeki, uyanık olmak toplumda ancak kurnazlıkla özdeşleştiriliyor ki bu da aslında “kötücül bir zeka” diye nitelendirilebilir pekala. Hatta bu pek de güçlü bir zeka gerektirmeyen, kuşkucu, çıkarcı bir tavrın sonucudur demek abes sayılmaz.

Halbuki insan olmanın erdemini biraz olsun taşıyan biri  olarak aklınızı, mantığınızı, zekanızı daha güzel, daha iyi yaşamaya ve yaşatmaya pekala kullanabilirsiniz. İşinizi gücünüzü yaparken, uyanıklık yapmayı düşünmeden dosdoğru yaşama gayretinde olabilirsiniz. İşte tam da böyle olması sizin bir lider, iyi bir yönetici, başarılı bir tüccar ve iyi bir sanatkar olabilmenizin en önemli engelidir. Adına efendilik beyefendilik, hanımefendilik de denilen ve kimseyi kırıp incitmeden, ortalığı devirmeden hakkına sahip ve sadık bir hayat yaşamaya çalışıyorsanız sizden ne köy olur ne de kasaba… Çünkü sizin ne kendinize  ne bir başkasına faydanız olur.

Öyleyse tüm yeteneklerinizi  çıkarlarınızı elde etmek adına sinsice kullanamıyor, dolaplar çevirip zoraki lehinize sonuçlar doğuramıyorsanız sizler en hafif deyimlerle zararsız, kendi halinde, efendi, belki de garibansınızdır.

Sonuç mu? Sonuç en başından belli…. Efendi değil yırtıcı olun,Doğrunun değil doğru gibi algılanın peşinden gidin. Zekanızı kurnazlık ederek kanıtlayın. Nasıl olsa şimdilerde yalancılığın, düzenbazlığın, aldatmanın ve başkalarının ödediği bedellerle geçinmenin   – hem masumlaştırıldığı hem yüceltildiği neredeyse kutsandığı –    karşılığı “kurnazlık” değil mi?

Ama benim az çok mürekkep yalamış biri olarak ve daha önemlisi bir tarih öğretmeni olarak derdim bambaşka… Eskiden, hatta çok eskilerden olmuş bitmiş, ”bizi hiçte ilgilendirmeyen” doğruluğundan bile emin olamadığımız olayların öğrenilmesi ne kadar saçmadır kimine göre…Tarih ne kadar talihsiz bir bilimdir bu anlamda.Geçmişe baktıkça geleceği göreceğini anlayamayan toplumlarda, tarihin herhangi bir ders olduğunu değil de, mutlaka öğrenilmesi, yüzleşilmesi gereken bir gerçeklik olduğunu kabul etmeyen milletler de çok talihsizdir …

Yüzleşme… İşte anahtar kelime bu. Bize ilkokuldan beri hep belli kalıplar içinde öğretildi tarih.Yıllar geçti,zamanla okumaya,bilinçlenmeye başladık,afalladık.Tabiri caizse hazırlıksız yakalandık.Ben öğrencilerime her yönüyle anlatıyorum insanlığın geçmişini ve özellikle de kendi tarihimizi.Anlatıyorum ki her türlü saldırıya hazır olsunlar.Tarihimizdeki güzellikler,zaferler,yücelikler kadar hataları da anlasınlar.Çünkü tarih her zaman ilham kaynağı değil bazen de ibret tablosudur. Yani hem ilham hem ibret penceresinden bakabilmektir, tarih…

Ömer Hayam “tarih kainatın vicdanıdır” demiş. Demek ki bu günü sorgularken elimizi vicdanımızla beraber tarihimize koyacağız.

Yani şöyle bir düşünsenize Osmanlının sonunun ve Türkiye Cumhuriyeti´nin kuruluşundan beri karşımıza çıkarılan sorunların hangisinin cevabı yoktur ki tarihte… Yıllardır ülkemizin gündemini meşgul eden, belki de gelişmemizin önünü tıkayan hatta uluslar arası platformda bile önümüze konulan, biraz daha ileri götürürsek devletimize siyasi,ekonomik,sosyal anlamda büyük zararlar veren soruların köklerini geçmişte bulabiliriz.

Örneğin neden sürekli bir laiklik tartışması yaşıyoruz? Kendimizi bildik bileli neden hep Kıbrıs sorunu var? Ya da bizimle uzaktan yakından ilgisi olmayan ülkelerin parlamentolarında neden sözde Ermeni soykırımı konuşuluyor. Bizler yüzyıllarca tarihe yön vermiş, adeta dünyanın kaderini belirlemiş ,her yönüyle batının önünde olmuş ve batıya öncülük etmiş bir milletin evlatları olarak neden bugün hak ettiğimiz yerde değiliz? İşte bütün bunları yorumlamak için diğer anahtar kelimeler: Tarih bilgisi ve tarih bilincidir. Ama hassasiyetle üzerinde duruyorum ki önce bilgi sonra bilinç. Ezbere, bilmeden, okumadan, düşünmeden, sorgulamadan, empoze edilmiş bir bilinç değil. Doğru, sağlam, ayakları yere basan, bilgiye dayalı bir bilinç.

Ve tarih sevgisi… Başka bir anahtar kelime de bu.Tarihimizi seveceğiz.Her ne olursa olsun tarihimizi sevmek durumunda ve zorundayız. Şimdi kendimle çeliştiğimi düşünebilirsiniz. Hani hataları da görecektik, hani at gözlükleriyle bakmayacaktık şeklinde bir deyim düşebilirsiniz. Tarihimizi her şeyiyle seveceğiz. Bir kere sahipleneceğiz günahıyla, sevabıyla… Ondan sonra yüzleşeceğiz onunla. Çünkü o her şeyiyle bizim geçmişimiz. İnsanoğlu anasını, babasını, dedesini, ninesini, atasını nasıl reddeder? Evet, bazen çok çatıştığımız noktalar olabilir ama geçmişi ne atabilir ne de satabiliriz. Tarih bir milletin hafızasıdır. Onu yok sayarsak, ondan utanırsak ”özür dilersek” hafızasını kaybetmiş birine benzeriz. Aynen bir Çin atasözünde söylendiği gibi.”Ecdadını unutanlar; kaynaksız ırmağa, köksüz ağaca benzerler”

Tarihin bir başka şanssızlığı da veya tarih öğretmenin bir diğer zorluğu da tarihin sıkıcı bulunmasıdır. Ben, dersime ilk kez giren öğrencilere tarihle ilgili bir ön yargıları olup olmadığını sorarım. Çocukların tarihi sevmeme nedeni genelde sıkıcı bulmaları. Tarihin ne kadar keyifli bir bilim olduğunu düşündürmeyi de kendime misyon edindim böylece.

Tarih kitapları öyle ezberlenecek kronolojik bir dizin yada isimlerin ve rakamların olduğu bir telefon rehberi olmamalıdır. Tarihi yapanlar insanlardır. Kahramanlıklarına hayran olduğumuz kişilerin insani yönlerini de öne çıkarmalıyız. Örneğin Mustafa Kemal´in askeri ve siyasi dehasına, kurtarıcılığına, vatan sevgisine hayran olan ben, onun neden gülümseyen fotoğraflarının kitaplarda ve sınıflarda olmadığına dair saf bir merak duyarım.

Osmanlının son büyük hükümdarı olan, dönemi en çok tartışılan II. Abdülhamit`in polisiye roman okumaya olan düşkünlüğünü bilen kaç lise öğrencisi vardır acaba?

Dünya tarihinin en büyük hanedanının babası Osman Gazi`nin “şah oldun ise de kuru toprak değimlisin” diyen maneviyatını, cihan padişahı Kanuni`nin” saltanat dedikleri ancak cihan kavgasıdır” diyen tevazuunu, Abdülaziz’in” terk-i can etsem de kurtulsam şu minnethaneden” diyen kalenderliğini çocuklarımızın bilmeye hakkı var, hatta bu onlar için bir görev. Dünya tarihinin en büyüklerinden olan Fatih’in Osmanlı’yı nasıl bir imparatorluğa taşıdığını, bilime ve sanata verdiği değeri, hocalarına duyduğu minneti anlatırken küçükken ne haylaz bir çocuk olduğunu da anlatalım ki, tarih ete kemiğe bürünsün.
Diyeceğim o ki, dünya sürekli değişiyor. Teknoloji gerçekten baş döndürüyor, Devletler müthiş bir ekonomik, siyasi rekabet içinde. Her an her şey olabilir, bütün şartlar değişebilir. Değiştirilemeyecek tek şey tarihte yaşananlar. Yapacak bir şey yok: Geçmişi anlamaya çalışmaktan başka…

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Başlangıçta Sümer yazısı, kelimelerin resim ve sembollerle ifadesi şeklindeydi. Resimlerle anlatım, zamanla daha basit şekiller halini aldı. Artık resim kullanılmıyordu. Daha sonra bu yazıya çiviye benzer işaretlerden dolayı çivi yazısı adı verildi. Rahipler, her vatandaşın tapınağa getirdiği malı unutmamak veya teslimatı belgelemek için tabletlerin üzerine, başlangıçta yalnız kendilerinin anlayacağı şekilde her şahıs için bir işaret, onun karşısına da getirdiği malın resmini yapmaya başladılar. Sonra karışıklıkları önlemek için işaret ve resimleri belirli bir sistem dâhilinde şifre ile kullanmaya başladılar. Her işaret bir hece olarak kabul edildi. Sonra belirleme işi kullanıldı. Örneğin işaret erkek ise ismin önüne dikey çizgi, kadın ise ismin önüne üçgen işareti konuyordu. İşte böyle yaş kil üzerine üçgen uçlu bir kamışla, sonraları maden uçlarla yazıldığı için işaretleri çiviye benzetildiğinden modern araştırmacılar tarafından çivi yazısı denilen yazı ,M.Ö. 3200’lerde keşfedilmiş oldu. Mezopotamya için tipik olan Çivi Yazısı zamanla başlangıç dönemindeki bir resim yazısından( piktografik yazı) bir hece yazısına dönüşmüştür. Bununla birlikte bu hece yazısında bazı sözcük(İdeogram) ve anlam işaretleri( Determinatif ) de vardı. Bu yazı , M.Ö. 3000 yıllarından itibaren önce Sümerler tarafından geliştirilmiş ve Akadça ile daha sonraki diğer Asya dillerinde de( Babilliler, Asurlular, Hürriler, Uratular, Ugarit ve Persler) kullanılmıştır. Bu işaretler aynı zamanda sayılar için de kullanılmıştır. Sümerler tarafından bulunan ve tarih devirlerinin oluşmasını mümkün kılan çivi yazısı çok geniş bir coğrafyaya yayılmış; doğuda İran’dan batıda Anadolu ve Akdeniz’e kadar Sümer yazısı kullanılmıştır.

Tarihin bilinen en eski yazılı belgelerinden biri olan Sümer tabletlerinin başlıcaları, resmi kayıtlar, anlaşmalar ve ticari vesikalardı. Bunların çoğu ekonomik ilişkilerin sonucuydu. Yazı ile birlikte okullar açıldı, medeniyetin yarattığı yeni bir meslek olan kâtiplik doğdu. Kâtipler yazının yanı sıra, aritmetik ve geometri de bilmek zorundaydı. Tabi bu arada ticareti geliştirmek amacıyla ağırlık ve uzunluk ölçüleri hakkında da bilgi sahibi olduklarını biliyoruz. Keresteye, dayanıklı yapı taşlarına ve madene ihtiyaçları vardı. Nehir uygarlıklarının vazgeçilmez taşıma araçları olan keleklerle (basit sallar) Dicle ve Fırat nehirleri boyunca bu ihtiyaçları taşıdı. Basra Körfezi başka kıtalara açılan ana liman oldu. Bu denli geniş hacimli ticari ilişkiler beraberinde matematiği ve yazıyı getirdi.

Sümerler yazıyı bulurken insanlığa bu kadar etki yapacaklarına inanırlar mıydı doğrusunu çok merak ediyorum. İnsanlığı çok üst bir merhaleye taşıdılar. Bu kadarını herhalde hiç kimse tahmin edemiyordu. Sürpriz dedikleri şey ancak bu kadar olur. Yazı insanlığın yazgısını değiştirdi. İki heceli kavram olan “yazı” insanların duygu ve düşüncelerini açık ve cesur bir şekilde ifade ettikleri en büyük buluşun ötesinde, sanatsal yapıt olarak görüyorum.  Bazı anlar, bazı hisler olur ki söylemler bunları izah etmekte zorlanır, yetersiz kalır. Bu zor anlarımızda en yetkin, sadık ve dürüst dostlarımız hemen yardımımıza koşar. Sorgusuz sualsiz itaatkâr bir edayla, kimi zaman da müziğin yazım dili notalarıyla…

Bazen şöyle de düşünmüyor değilim. İnsanların ruh ikizleri vardır. Bazen de gölgeleri. Sizce yazının kendisi insanların en büyük gölgesi değil mi? İnsanların yapıp ettiklerini, her anını yakalıyor, onu yalnız bırakmayan daima eşlik eden yazının kendisi. Bizler farkında olmadan tüm yaşam serüvenlerimiz kayıt altına aldığımızdan haberdar değiliz. Bu yüzden vazgeçemediğimiz sözler arasın da bir söz vardır ki ” Söz uçar yazı kalır!” denir. Ve bu söz, sözü tahtından indirir.

Yaşam serüvenimizde bizi hiçbir zaman yalnız bırakmayan, en değerli varlığımız olan eylem ve düşüncelerimizi kayıt altına alarak uygarlığa yapmış olduğu katkılardan dolayı ‘yazıya teşekkür etmemiz’ gerektiğini düşünmemiz gerekiyor.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

çöllere düşenler,devlet yıkıp devlet kuranlar vardır.Öyle bir nardır aşk ateşi.Ama tabii ki konumuz aşk ateşi değil sadece.Ateşin her türlüsü, somut yada soyut her türlüsü.

İnsanlığın en eski tarihinden başlamalıyız anlatmaya…Yontma taş çağı,mezolitik çağ,orta taş çağı her neyse artık…İnsanoğlunun ateşle tanışması o kadar eskidir ki…Tanışması ve o andan itibaren hayatının hızla değişmeye başlaması,doğadaki herhangi bir canlıdan farklı olduğunu ispatlaması.

Hani hep sorarız ya “nedir insanı hayvandan ayıran özellik” diye.Cevabı kolaydır.”düşünebilmesidir”.Yani insan düşünür hayvan düşünemez.Aslında hayır hayvan da düşünür.Benim annemin bir sözü vardı:Hayvan da düşünür,hayvanın aklı var ama fikri yok derdi.Yani düşünür ama ifade edemez,üretemez,müdahale edemez,değiştiremez.İşte insan olmanın en büyük farkı budur.İnsanın çağına en büyük müdahalesi ateşi keşfetmesidir.Peki ne değişti ateşle insanın hayatında?

Başlangıçta insanoğlu doğanın düzenlediği görkemli eylemler karşısında çaresizdi.Yani doğaya hakim değil acizdi.Soğuk oldu dondu,sıcak oldu yandı,hava karardı karanlıkta kaldı,acımasız doğada tamamen savunmasızdı.Doğanın eylemlerine karşı varlığını sürdürmeyi insan ateş sayesinde öğrendi.Ateşle ısındı,aydınlandı,yiyeceklerini pişirdi,kendini savundu,dumanla haberleşti.

Yani insan artık doğanın kölesi değil efendisi oldu.(gerçi şimdilerde acaba doğanın efendisi olmakla iyimi ettik diye düşünüyorum ama bu ayrı bir tartışma konusu)

Ateş insanı yüceltti insanda ateşi.Ateş tanrılaştırıldı,gücün sembolü oldu,efsanelerin vazgeçilmez argümanı oldu.Mitolojinin Prometeusları,Kawaları,Ergenekonları doğdu.

Ateşi ,dolayısıyla iktidarı elinde tutan zalim tanrılardan ve krallardan ateşi çalan kahramanlar,tarihin etli kemikli kahramanları kadar itibar gördü.Kimi zaman bir milletin tarih sahnesine çıkışı maden yüklü bir dağı ateşle eritip,anayurtlarına yerleşmeleri olarak kabul edild.,K imi zaman ateş, destanlardaki ejderhaların ağzından çıkan ve onları ulaşılmaz varlıklar haline getiren bir şey oldu.Ateşe tapmak kendi başına bir inanç unsuruna dönüştü veya yanan taşların olduğu Olimpos Dağları tanrıların dağı oldu.Yani hep saygı, korku,gizem literatürü ateşle başladı..

Geçmişte dolaşıyoruz mademki savaşlardan söz etmeden olmaz.Komutanların”ateş”sözüyle başlamış dünyaları alt üst eden savaşlar ve seferler ve yine bir dağın enginlerine çıkıp yakılan bir ateşle ilan edilmiş büyük zaferler.Dünya tarihinin en çok kuşatma gören şehri  İstanbul Rumların o çok meşhur Grejuva ateşi yüzünden alınamamış.Ateş tamamen yok oluş,mahvolma demekte olabilir veya çok ciddi bir varlık sebebi de olabilir.Ateş bir felaket simgesi olarak da görülebilir bir bereket simgesi olarak da…Bir yerde evlerin bacaları tütüyorsa,ocaklar yanıyordur,orada hayat vardır,bereket vardır demektir.Ama o ateş o ocakları söndürebiliyor da…

Yani insanın tanıdığı andan itibaren hem sevdiği,hem saydığı,bazen korktuğu,bazen tapacak kadar yücelttiği ama hep ihtiyaç duyduğu ve asla vazgeçemedikleri vardır ya…

Şule hanımın Siirt’te bulunduğu sıralarda fotoğrafladığı “Botan Öyküsü” konulu sunumunu izlemek üzere; Siirt Fotoğraf Ve Sanat Derneği Başkanı olmanın ötesinde fotoğraf dostları olarak aralarındaydım.

Dr. Şule Öncel’in doğa ve fotoğraf serüveni, 1999 yılında rahmetli çini ustası Sıtkı Usta ile Frig Vadisi, Kayzer Dağı doğa yürüyüşü ile başladı. Gezdiği, gördüğü yerleri fotoğraflama ihtiyacı duydu.  2001 yılında FSK’dan Temel Fotoğraf Eğitimi alarak fotoğrafçılığa adım attı ve FSK gezilerine katılarak fotoğraflarını farklı mecralarda paylaştı.

Türkiye’nin hemen hemen bütün yükseltilerini gezdikten sonra 2004 yılında Nepal Everest Ana Kampı ve Kalapatar Zirvesi yaptı. Daha sonra Kuzey Kafkasya Elbruz dağına gitti.

2010 yılında görevi nedeniyle Siirt’te bulunduğu sırada tanıştık. Siirt Fotoğraf ve Sanat Derneğine üye oldu. Birlikte doğa yürüyüşleri ve gezileri düzenleyerek Siirt’in birçok yerini fotoğraflayarak gezdik. Kendisinden doğa yürüyüş disiplini ve fotoğraf konusunda çok şey öğrendik. 2010 Kasım ayından beri Tekirdağ’da görev yapsa da her daim rehberimiz oldu. Ve olmaya devam edecek.

“Botan’ın Öyküsü”  konulu fotoğraf sunusun da Botan’dan doğal görüntüler ile çevre köylerin insan ve çocuk portreleri sergilendi. Bu muhteşem sunudan izleyiciler büyülendi. Gerçekten bu sunumu izlerken sanki Botan Vadisinin etrafında yürüyormuş hissine kapıldım. Bölge gerçeklerini yansıtan bu fotoğraflar sanki yıllardır Botan yöresinde yaşayan birinin objektifinden çıkan eserlerdi. Ben yıllardır araştırma yaptığım bu vadide yaşadıklarımı bu sunuda tekrar yaşadım. Gerçekten böyle bir sunuyu hazırlayan bir sanatçı sanatın Nirvana’sında olmalı ki böyle gerçekçi ve muhteşem eserler verebilsin. “Botan’ın Öyküsü”  sunumunun ardından gerçekleştirdiği söyleşisinde, Botan nehir uygarlıkları ve insanının sevgisini izleyicilerin yüreğine samimi bir dille Kadim Botan nehri gibi akıttı. .O yöreyi en güzel şekilde anlattığı için bir Mezopotamyalı olarak çok teşekkür ediyorum. Bu muhteşem fotoğraf sunusu bende Botan’ı fotoğraflayarak tekrar sorgulama isteği uyandırdı.

Bu sunumun ardından benimde naçizane bir Botan sunumum ve kısa bir söyleşim oldu. Bu sunumda

“İnsanlığın en önemli buluşları neden Mezopotamya da keşfedildi?

Neden ilklerin anayurdu hep Mezopotamya oldu?”

Sorularına cevap bulmaya çalıştık.

Bu sunuma katılmak kendi adıma onur vericiydi. Misafirperverliğinden ötürü FSK Başkanı Ahmet Bozkurt’, FSK Yönetim Kurulu Üyesi Kıymet Gözek’e, tüm fotoğraf sevdalılarına ve sevgili dostum Şule Öncel Öztop’a en içten teşekkürlerimi sunuyorum.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Bu duyular âlemi ya da sekülerleşen toplum koşullarında ateşin enerjisini iliklerimize kadar hissediyoruz. Sadece seküler anlamında değil, aynı zamanda kutsal semavi dinlerde ve mitolojide de önemi her zaman vurgulanmaktadır. Ateş hemen hemen her semavi dinlerde kutsallığını korurken; cehennem günahlı insanların günahlarından arınması için öteki dünyada bir arınma banyosu olarak karşımıza çıkmıştır. Suçlu ve günahlı insanların o ateşin yaratacağı korkunç acılarla ancak duruluğa ulaşacaktır. Zerdüştlükte ateşin önemsenmesi ve kutsal bir kavram olarak algılanmasının temelinde bu dini ve psikolojik ritüellerin varlıkları söz konusudur. Ateş sadece günahlı insanları arındırmakla kalmayıp aynı zamanda insanların yaşamsal varlığına da damgasını vurur. Evcilleştirilmiş ateş en önemli buluştur. Ve bu özelliğini, insanlık tarihi boyunca, hissettirecektir. Ateşin etkisi dinsel ve dünyevi alanla da sınırlı değildir.

Bu mecrada söz ateşten bu denli açılmışken; Yunan mitolojisinde Prometheus’un macerasını da kesinlikle atlamamak gerek. Büyük gücün sembolü olan ateş acımasız tanrı Zeusun elindedir. İnsanlığın bu büyük ateş gücüne karşı boyun eğmekten başka bir alternatifi de yoktu. Uzun yıllar bu trajik evren süreci tıkır tıkır işledi. Huzuru isyanda bulan, yarı tanrı ve insan olan “ Devrimci Prometheus” baskıcı ve dayatmacı yönetimin temsilcisi olan tanrı Zeus’un tsunami dalgası gibi kıyıya vurmasını istiyordu. Ateşi Zeus’un elinden alıp, duyular âleminin en yetkin ve yüce varlığı olan insana vermesi gerekiyordu. Tanrı Zeus gökyüzündeki yatağında güzellik uykusunda mışıl mışıl uyurken, yarı tanrı yarı insan figürüyle karşımıza çıkan “devrimci Prometheus” zorba Zeus’un elindeki ateşi çalarak tarihsel anlamda insanlığa en faydacı eylemini gerçekleştirmiştir. Gelen ateşin yaratığı aydınlıkla karanlık dönemler geride kalmıştır. Despotizim ve tiranlığın karanlık gölgelerinden kurtulan insanlar Prometheus’un kendilerine verdiği ateşle aydınlanma sürecine girmiştir. İnsanlar ateşin aydınlatıcı ve enerjik gücüyle, doğaya ve topluma yön verme telaşını yaşadı. Bu ateş günümüz modern toplumlarının, modern bilimlerinin de kaynağını oluşturmaktadır.

Günümüz toplumlarında halen varlığını sürdüren Newroz geleneği tüm görkemiyle canlılığını korumaktadır. Tarihsel kökleri en eski Mezopotamya uygarlıklarına dayanan Newroz bayramını tüm Mezopotamya halkları tarafından kutlanmaktadır. Doğu mitolojisinde de Yunan mitolojisi gibi huzuru isyanda ve ateşte bulan bir öykü vardır. Demirci Kawa, zalim kral Dehak’a karşı vermiş olduğu çetin mücadele sonucu halkının özgürlüğünü en iyi şekilde savunmuştur. Zalim Dehak kapalı alanda tutuğu halklara sistematik bir şekilde eziyet edip, ölüme mahkum etmektedir. Demirci Kawa’da tıpkı Yunanlı “ Devrimci Prometheus” gibi ateşin aydınlatıcı ve enerjik gücünü kullanarak, demire şekil vererek kapalı alandaki halkları özgürlüklerine kavuşturmuştur. Bu yüzdendir ki Newroz, Tiranlığın ve Zeus’ların hükümdarlıklarına son vermedir. Newroz zalimin zulmüne son verme sevincidir. Ve yenilenerek baharda doğma heyecanıdır.

İnsanlığın en önemli buluşları neden Mezopotamya da keşfedildi?

Neden hep ilklerin anayurdu hep Mezopotamya oldu?

Yerleşik hayata geçiş, tarımsal üretim yapılması, hayvanların evcilleştirilmesi, kanunların yapılması, ilk barış antlaşmasının imzalanması, yazının keşfi, geometri ve matematiksel sembollerin kullanılması, astronomideki gelişmeler, mühendislik çalışmaları vb gelişmeler.

Hiç kuşkusuz ki insanlığın doğuş yerinin Afrika kıtası olması – ki son yıllarda Mitokondriyal DNA analizleri üzerinde yapılan çalışmalar Afrika kökenli olduğumuzu ispatlıyor.
İnsanlığın Afrika kıtasından kuzey yarım küreye doğru en uygun habitatlara yayılma arzusu insanlığı Dicle ile Fırat nehirleri arasında kalan bu geniş ve bereketli ova ile tanıştırdı.

Yaklaşık 10–12 bin yıl önce Fırat ve Dicle nehirlerinin kenarlarında avcılık ve toplayıcılıkla yaşamlarını sürdüren küçük insan toplulukları, besin kaynaklarının azalmasından ötürü; çoğunlukla göçebe yaşam tarzlarından vazgeçmek zorunda kaldılar. Ve tarihin ilk köylerini( “Natufyen”leri) nehir kenarlarında oluşturdular. Burada yapmış oldukları ilk evlerde dört mevsim yaşamaya başladılar. Günümüzde bu yerleşim yerlerinin kalıntıları keşfedilmiş veya edilmemiş sayısız Höyükler olarak karşımıza çıkmaktadırlar.

Doğal süreçle kendiliğinden yetişen besin kaynaklarının azalması onları tahıl ekimine zorladı. Bu sayede ilk kez kuzey Mezopotamyalılar tarımı keşfettiler. Tarımın doğası gereği tarlalarının yanı başlarında sürekli olarak yerleşme zorunluluğunu ortaya çıkardı. Basit evcik “kulübe” inşa ettiler. Başlangıçta sadece ot ve odun malzemeyle yapılan bu basit kulübeler kerpicin keşfine neden oldu. Baharın her gelişinde bu ovayı çevreleyen dağlardan gelen yağmur suları bu iki nehrin coşmasına neden olurken; dünyamızın ilk çiftçileri bu sel sularını doğal malzemelerle oluşturdukları ilkel havuzcuklarda toplayarak, kanal sistemlerini geliştirip suyu yönetmeyi öğrendiler. Mezopotamyalılar doğal suyolları açarak, kuyu kazmayı, yamaçlara set çekme gibi ilk mühendislik eserlerini yaratılar. Tüm bunlar geometrinin keşfine de neden oldu.
Sulu tarıma geçtiler. Su kaynaklarının adil kullanımı beraberinde toplumsal işbirliğini ve örgütlenmeyi getirdi. Bu sel sularlıyla taşınan alüvyonlu topraklar verimli toprakları oluşturmakla kalmayıp bina yapımında kullanılan kerpicin ham maddesini de oluşturdu. Sulu tarım sonucunda daha fazla ürün ve artı değer üreten bu ilk çiftçiler ürün fazlalarını nehir üzerindeki çevreleriyle takas ticaretini geliştirdiler. Bu bağlamda Çattepe Höyük tarihin ilk nehir limanı olurken, Hasankeyf önemli nehir uygarlıkları içinde önemli merkez olmuştur.

Bu iki coşkun nehrin ve onları besleyen yan kol nehirlerde; “Kelek” denen ilkel sallarla nehir taşımacılığına geçildi. Mezopotamya’nın kuzeyinden güneyine taşınacak ürünlerin taşımacılığında hep bu yöntem kullanıldı. Bu sayede ihtiyacı duyulan kertse maden gibi hayati malzemeler taşındı. Basra körfezine kadar ulaşım mümkün oldu. Basra körfezinden sonra ise basit yelkenli teknelerle de dış dünyaya açılmanın kapıları açıldı.

İroni bir gerçek ki nehir uygarlıklarının keşfi olan bu “Kelek” sallarla; Kuzey Mezopotamya uygarlıklarına ait devasa onlarca eser 1850li yıllarda Dicle üzerinden Basra körfezine oradan da deniz yoluyla Biritish başta olmak üzere birçok müzeye kaçırıldı.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

İnsana alıştırılmış, başka bir deyişle insana içlidışlı olmuş bir hayvan, insan tarafından seçilmedikçe evcileştirilmez. Çünkü evcilleştirme, insanın denetiminde yaşayıp üreyen hayvanın durumudur.

Tarımın arkasından, neolitik kültür devri içinde insanoğlunun gerçekleştirdiği ikinci büyük devrim büyük ve küçükbaş hayvanların evcilleştirilmesi oldu. Tarımda olduğu gibi hayvan evcilleştirmesinde de, yıl boyu yaşanılan sürekli köylerin kurulması gerekiyordu. Bu sayede köy çevresinde dolaşan yabanıl hayvanlar devamlı gözlenebiliyor, bunların beslenme alışkanlıkları, davranış örüntüleri ve üreme döngüleri daha yakından izleniyordu. Koyun ve keçi, yabani olarak yaşadığı Ortadoğu ve Mezopotamya’da insanlar tarafından ilk olarak evcilleştirilen otçul hayvanlardır. Koyun, keçi, domuz ve sığır Yakındoğu tarımcı köy topluluklarının alternatif besin kaynaklarıydı. Böylece, insan gün boyu av peşinde koşmaktan da büyük ölçüde kurtulmuştu. Avcılar hayvan sürülerini belirli süre denetimleri altında tutmuş ve onlara topladıkları yabani bitkileri ve orakla biçtikleri tahıllarla beslemişlerdir. Koyun, Milattan 9000 yıl önce evcilleştirilmiş ilk otçul hayvan olarak bilinmektedir. Koyun ve keçi proto-Neolitik insanlar tarafından; sığır ve domuz ise daha sonra evcilleştirilmiştir. Hayvanların ilk olarak etinden ve derisinden; uysallaştırıldıktan sonra sütünden ve sonunda da yük ve binek hayvanı olarak gücünden yararlanılmıştır. Doğal ortamlarda yaşaması olanaksız olan; fakat insanlar için yararlı bazı özellikleri veren mutasyonlar, seçilerek alınmış ve evcilleştirme için kullanılmıştır. Örneğin uslu davranışlara, parlak renkli posta ve uzun kıllara sahip bireyler özellikle seçilerek üretilmişlerdir.

Bu bağlamda Mezopotamya halkları ilk olarak doğal yollarla bu seçimi ve ayıklamayı gerçekleştirirken tarihin ilk genetik mühendisleridirler…

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Günümüzden 10-12 bin yıl önce Fırat ve Dicle nehirlerinin kenarlarında avcılık ve toplayıcılıkla yaşamlarını idame ettiren küçük insan toplulukları, besin kaynaklarının azalmasından ötürü; çoğunlukla göçebe yaşam tarzlarından vazgeçmek zorunda kaldılar. Ve tarihin ilk köylerini( “Natufyen”leri)  oluşturdular. Burada yapmış oldukları ilk evlerde dört mevsim yaşamaya başladılar. İnsanların bir arada yaşama zorunluluğu beraberinde, yerleşik çağın başlangıcını getirmiş oldu.

Arkeolojik buluntuların izlerine baktığımızda tarım; Kuzey Mezopotamya’nın biraz daha dağlık yamaçlarında başlamıştır. Örneğin Botan nehrine sarkan dağ yamaçlarında en eski tohumlu bitkilerden buğday ve arpa bu bölgelerde hala yabanıl olarak kendiliğinden yetişebilmektedir. Bu bölgelerde hala bir kişi bir saate Neolitik araçlarıyla 1 kg civarında yabanıl buğdayı (Siyez buğdayı: Triticum monococcum) toplama şansına sahiptir. Yabanıl buğdayın üç hafta kadar uzun bir süre içerisinde de hasat etmemiz mümkün. Bu konuda uzmanlaşmış bir aile üç hafta içerisinde yaklaşık 1000 kg buğdayı hasat edebilmektedir. Braidwood’a göre de yenilen bitkiler doğal olarak nerede yetişiyorsa tarım, o bölgede başlamıştır. Buğday sonraları iklimi daha marjinal olan bozkırsı bölgelere taşındı. Tohum, yeni çevrelere taşındığında insan eli ve doğal etkilerle fenotipi ve genetik yapısı değişti. İnsan kendi ürettiği yani kültüre aldığı her canlı türünün genetiğiyle oynamıştır. Fakat tüm bunları o dönemlerde kendi doğal koşullar içinde gerçekleştirmiştir.

İnsanların yerleşik düzen içinde ilk köylerde birlikte yaşamaya iten zorunluluğun temelinde besin kaynaklarının azalması yatıyordu. Yerleşik düzene geçmekle tarım başlıyordu-ki; bu da bir süre sonra üretim fazlasına neden olacak, tahıl ambarlarını (pithos) kuracaktır. Oluşan üretim fazlası yani artı değeri beraberinde getirecektir. Oluşan fazla ürün sayesinde iş bölümü gelişecek zanaatlar ortaya çıkacaktır. Yani üretilen fazla ürün bir iş konusu da uzmanlaşmış olan örneğin bir kerpiç veya demirci ustasına yaptığı hizmet veya ürün karşılığı verilebilecektir. Nehirlerin suyu ile sal taşımacılığı gelişecek ilk ticari faaliyetler ortaya çıkacaktır. Ticaret yazının keşfine neden olacaktır. Okuryazarlık ve tapınaklar Mezopotamya da ticareti zirveye taşıyacaktır. Mezopotamya’da zamanımızdan 10 bin yıl önce bu denli üstün bir medeniyet geliştiği sıralarda Avrupa hala avcı-toplayıcı olarak çok daha geri ve ilkeldi. Amerika kıtasında yerli insan toplulukları ise günümüzden ancak 6 bin yıl önce tarımı keşfederek; mısırı ve fasulyeyi kültüre aldılar.

İnsanlığın hayal ve yaratıcı gücünün geliştiği bu “bereketli hilal” dediğimiz Mezopotamya topraklarında belirli anlayışlara mahkûm edilip köleleştirilmesinin sonu getirilmelidir. Aklı ve yaratıcılığı tekrar zirveye ancak ve ancak Mezopotamya halkları taşıyacaktır. Artık modern dünyanın yaratmış olduğu kutsal mabetlerinin sadece “silikon vadileri” olmadığını özünde Mezopotamya olduğunu anlamamızın ve daha çok sorgulamamızın zamanı gelmiştir…

[Show as slideshow]

[View with PicLens]