Bu devri-daim içinde sürekli değişimi öğrenmek istiyordu…
Bir halden bir başka hale dönüşüm aslında var olmanın ta kendisiydi…

O artık bir bedeni terk etmiş kan olmaktan çok uzak su buharıydı.
Evrenin en kıymetli hediyesi olan hayatın sunulduğu dünyaya biat etmiş, gökyüzü maviliklerinin coşku yüklü ferahlığındaki bulutlara katıldı. Yükseldikçe daha beyaz bir buluttu artık.

Gökyüzü ve yeryüzüyle uyum içinde güz bulutlarıydılar. Mavilik denizinin düşsel yüzücüleri ve yolcuları bir ufuktan diğerine özgürce kulaç atıyorlardı.

Bu kadim bulutlar gökyüzü yolculuklarında soğukla karşılaştıklarında, doğal bir hadiseden öteye kendi içtenliklerinin ispatı olan gözyaşlarına belki de, yağmur tanelerine dönüştüler.

Yeryüzünün çekim etkisine birer sade yağmur taneleri olarak kapıldılar. Birçoğumuzun gördüğü rüyalar vardır: ansızın yere düşmek, boşluktan yere çakılmak gibi; böylesine düşsel bir ivmeyle yol almak intihardan ziyade yaşamın kalbine yolculuktur.

Duru sudan oluşan bu yağmur taneleri, kısa ama yoğun olan yolculukları buyunca gökyüzünün maviliklerini içlerine çektiler.

Yağmur taneleri, gökyüzü hıçkırıklarının sonrası esenliklerini taşıdıklarından emindiler. Zamanın iki nokta arasındaki en keyifli yolculuğuna başladılar.

Bu yağmur taneleri yeryüzüne ulaşmayı umuyordu ki her göç mevsimi yolculuğunun hüznünü taşıyan bir leyleğin gözlerindeki deniz tuzu tadında, tanıdık tatlardaki gözyaşına, gökyüzünün saf suyundan oluşan yağmur tanesi değdi. Bu dokunuş seyr-i sefer halindeki leyleği göç mevsiminden direnç iklimlerine taşıdı. Bu gözyaşı çakışmasıyla oluşan damlacık tuzlu su tadındaydı artık. Damlacık leyleğin gözlerindeki kirpiklere de veda ederek,  yeryüzü yolculuğuna devam etti…

Tesadüf bu ya dünyamızın her hangi bir yerindeki bir papatya tohumunun kabuğunun üzerine düşerek yaşama merhaba dedi. İçeri sızarak tohumu çimlendirdi. Bitkiciğin kılcallarında ilerledi, açan papatyanın çiçeğindeki beyaz yapraklarından güneşe gülümserken; yeniden yenilenerek buharlaştı…

Bu denli zengin coğrafik mozaikte yaşayan ve pek çoğu endemik (o bölgeye özgü) olan, binlerce bitki ve hayvan türü,bu türlerin farklı ırkları,farklı gen havuzları bulunmaktadır.Bunlara paralel olarak, ülkemizde değişik türlerin nitelik ve nicelik bakımından farklı karışımlarıyla oluşan çok çeşitli canlı birliği tipleri ve habitat mozaikleri de yer almaktadır.

Canlı birliğin üyeleri olan türlerin,birbirleri ve cansız cevreleriyle arasında çok çeşitli biyolojik ve ekolojik işlevleri,milyonlarca yıldan beri değişik boyutları ve etkinlikleriyle sürüp gelmektedir.Bütün bunlar biraraya gelince,Türkiye’de zengin bir biyolojik çeşitlilik ortaya çıkmaktadır.

Kültüre alınmış pek çok bitki türü ile evcilleştirilmiş pek çok hayvan türünün yabani ataları Türkiye’de doğal olarak hala yaşamaktadır.Bu bakımdan Türkiye,dünyadaki 8 büyük gen merkezinden biri olarak bilinir.Ülkemizin anadolu coğrafyası içerdiği bu biyolojik çeşitlilikle kültürel uygarlıkların oluşumunda analık ederek beslemiştir. Bunun oluşumunda coğrafyasında barındırdığı nehirlerin katkılarınıda yatsımamak gerek.

Biyoçeşitlilik;bir bölgedeki genlerin,türlerin,ekosistemlerin ve ekolojik olayların oluşturduğu bir bütündür.Biyolojik çeşitlilik denildiğinde,yanlızca tür çeşitliliği anlaşılmakadır.Bu tanım,çeşitliliği açıklamakta eksik kalır. Örneğin,bir botanik bahçesinde ya da hayvanat bahçesinde belirli bir sürede çok sayıda tür bulunabilir.Eğer bir türün bireyleri arasında genetik çeşitlilik yoksa o tür bir kaç nesil içinde yok olmaya mahkumdur.Yani biyolojik çeşitlilik,tür çeşitliliği ve genetik çeşitliliği kapsar.

Türkiye’de omurgasız hayvanların dışında yaklaşık 3.000i endemik olan (Türkiye’ye özgü) 9.000den fazla bitki türü,tahminen 192 iç su balık türü,18 kurbağa türü,83 sürüngen türü en az 426 kuş türü ve 120 memeli hayvan türü bulunmaktadır.Tıp,eczacılık ve Türkiye ekonomisinin temel çarkları olan tarım,ormancılık,hayvancılık,balıkçılık ve turizm tamamen bu doğal kaynaklarımıza ve biyolojik çeşitliliğimize borçludur.

Biyolojik çeşitliliğin ekonomiye olan doğrudan katkıları yanında,çevrenin sağlıklı olmasını sağlayan çok çeşitli ekolojik fonksiyonları da(Oksijen,karbondioksit döngüsü,besin zinciri,çevre sağlığı,böcek ve zararlı hayvanların biyolojik kontrolü,mineral döngüsü,artıkların geri kazandırılması gibi) bulunmaktadır.
Bütün bu üstün biyolojik değerlerimiz, doğal kaynaklarımız ve zengin biyolojik çeşitliliğimiz olumsuz yönde gelişen bir sürecin içine girmiştir.Bu zenginliklerimiz bozulmaktadır,azalmaktadır, nihayetinde yer yer yok olmaktadır.

Bugün için bilim insanlarının yer yüzünde tahmin etikleri tür sayısı 10 milyon civarındadır.10 milyon türden sadece 1,4 milyon tür,bilim adamları tarafından tanımlanabilmiş ve isimlendirilmiştir.Üstelik biyoçeşitliliğin korunması için sadece türleri tanımlamış olmak da yeterli değildir.

Yaşam tarihinin milyarlarca yıllık gelişiminin ortak bir ürünü olan ve dünyamızın birçok ülkesinde bir benzeri olmayan; doğal kaynaklarımızı ve biyolojik çeşitliliğimizi bozmadan, kalkınma ilkelerine uygun olarak işletilmeli,korunmalı,araştırılmalı ve öylece kullanılmalıdır.

Başlangıçta Sümer yazısı, kelimelerin resim ve sembollerle ifadesi şeklindeydi. Resimlerle anlatım, zamanla daha basit şekiller halini aldı. Artık resim kullanılmıyordu. Daha sonra bu yazıya çiviye benzer işaretlerden dolayı çivi yazısı adı verildi. Rahipler, her vatandaşın tapınağa getirdiği malı unutmamak veya teslimatı belgelemek için tabletlerin üzerine, başlangıçta yalnız kendilerinin anlayacağı şekilde her şahıs için bir işaret, onun karşısına da getirdiği malın resmini yapmaya başladılar. Sonra karışıklıkları önlemek için işaret ve resimleri belirli bir sistem dâhilinde şifre ile kullanmaya başladılar. Her işaret bir hece olarak kabul edildi. Sonra belirleme işi kullanıldı. Örneğin işaret erkek ise ismin önüne dikey çizgi, kadın ise ismin önüne üçgen işareti konuyordu. İşte böyle yaş kil üzerine üçgen uçlu bir kamışla, sonraları maden uçlarla yazıldığı için işaretleri çiviye benzetildiğinden modern araştırmacılar tarafından çivi yazısı denilen yazı ,M.Ö. 3200’lerde keşfedilmiş oldu. Mezopotamya için tipik olan Çivi Yazısı zamanla başlangıç dönemindeki bir resim yazısından( piktografik yazı) bir hece yazısına dönüşmüştür. Bununla birlikte bu hece yazısında bazı sözcük(İdeogram) ve anlam işaretleri( Determinatif ) de vardı. Bu yazı , M.Ö. 3000 yıllarından itibaren önce Sümerler tarafından geliştirilmiş ve Akadça ile daha sonraki diğer Asya dillerinde de( Babilliler, Asurlular, Hürriler, Uratular, Ugarit ve Persler) kullanılmıştır. Bu işaretler aynı zamanda sayılar için de kullanılmıştır. Sümerler tarafından bulunan ve tarih devirlerinin oluşmasını mümkün kılan çivi yazısı çok geniş bir coğrafyaya yayılmış; doğuda İran’dan batıda Anadolu ve Akdeniz’e kadar Sümer yazısı kullanılmıştır.

Tarihin bilinen en eski yazılı belgelerinden biri olan Sümer tabletlerinin başlıcaları, resmi kayıtlar, anlaşmalar ve ticari vesikalardı. Bunların çoğu ekonomik ilişkilerin sonucuydu. Yazı ile birlikte okullar açıldı, medeniyetin yarattığı yeni bir meslek olan kâtiplik doğdu. Kâtipler yazının yanı sıra, aritmetik ve geometri de bilmek zorundaydı. Tabi bu arada ticareti geliştirmek amacıyla ağırlık ve uzunluk ölçüleri hakkında da bilgi sahibi olduklarını biliyoruz. Keresteye, dayanıklı yapı taşlarına ve madene ihtiyaçları vardı. Nehir uygarlıklarının vazgeçilmez taşıma araçları olan keleklerle (basit sallar) Dicle ve Fırat nehirleri boyunca bu ihtiyaçları taşıdı. Basra Körfezi başka kıtalara açılan ana liman oldu. Bu denli geniş hacimli ticari ilişkiler beraberinde matematiği ve yazıyı getirdi.

Sümerler yazıyı bulurken insanlığa bu kadar etki yapacaklarına inanırlar mıydı doğrusunu çok merak ediyorum. İnsanlığı çok üst bir merhaleye taşıdılar. Bu kadarını herhalde hiç kimse tahmin edemiyordu. Sürpriz dedikleri şey ancak bu kadar olur. Yazı insanlığın yazgısını değiştirdi. İki heceli kavram olan “yazı” insanların duygu ve düşüncelerini açık ve cesur bir şekilde ifade ettikleri en büyük buluşun ötesinde, sanatsal yapıt olarak görüyorum.  Bazı anlar, bazı hisler olur ki söylemler bunları izah etmekte zorlanır, yetersiz kalır. Bu zor anlarımızda en yetkin, sadık ve dürüst dostlarımız hemen yardımımıza koşar. Sorgusuz sualsiz itaatkâr bir edayla, kimi zaman da müziğin yazım dili notalarıyla…

Bazen şöyle de düşünmüyor değilim. İnsanların ruh ikizleri vardır. Bazen de gölgeleri. Sizce yazının kendisi insanların en büyük gölgesi değil mi? İnsanların yapıp ettiklerini, her anını yakalıyor, onu yalnız bırakmayan daima eşlik eden yazının kendisi. Bizler farkında olmadan tüm yaşam serüvenlerimiz kayıt altına aldığımızdan haberdar değiliz. Bu yüzden vazgeçemediğimiz sözler arasın da bir söz vardır ki ” Söz uçar yazı kalır!” denir. Ve bu söz, sözü tahtından indirir.

Yaşam serüvenimizde bizi hiçbir zaman yalnız bırakmayan, en değerli varlığımız olan eylem ve düşüncelerimizi kayıt altına alarak uygarlığa yapmış olduğu katkılardan dolayı ‘yazıya teşekkür etmemiz’ gerektiğini düşünmemiz gerekiyor.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Şule hanımın Siirt’te bulunduğu sıralarda fotoğrafladığı “Botan Öyküsü” konulu sunumunu izlemek üzere; Siirt Fotoğraf Ve Sanat Derneği Başkanı olmanın ötesinde fotoğraf dostları olarak aralarındaydım.

Dr. Şule Öncel’in doğa ve fotoğraf serüveni, 1999 yılında rahmetli çini ustası Sıtkı Usta ile Frig Vadisi, Kayzer Dağı doğa yürüyüşü ile başladı. Gezdiği, gördüğü yerleri fotoğraflama ihtiyacı duydu.  2001 yılında FSK’dan Temel Fotoğraf Eğitimi alarak fotoğrafçılığa adım attı ve FSK gezilerine katılarak fotoğraflarını farklı mecralarda paylaştı.

Türkiye’nin hemen hemen bütün yükseltilerini gezdikten sonra 2004 yılında Nepal Everest Ana Kampı ve Kalapatar Zirvesi yaptı. Daha sonra Kuzey Kafkasya Elbruz dağına gitti.

2010 yılında görevi nedeniyle Siirt’te bulunduğu sırada tanıştık. Siirt Fotoğraf ve Sanat Derneğine üye oldu. Birlikte doğa yürüyüşleri ve gezileri düzenleyerek Siirt’in birçok yerini fotoğraflayarak gezdik. Kendisinden doğa yürüyüş disiplini ve fotoğraf konusunda çok şey öğrendik. 2010 Kasım ayından beri Tekirdağ’da görev yapsa da her daim rehberimiz oldu. Ve olmaya devam edecek.

“Botan’ın Öyküsü”  konulu fotoğraf sunusun da Botan’dan doğal görüntüler ile çevre köylerin insan ve çocuk portreleri sergilendi. Bu muhteşem sunudan izleyiciler büyülendi. Gerçekten bu sunumu izlerken sanki Botan Vadisinin etrafında yürüyormuş hissine kapıldım. Bölge gerçeklerini yansıtan bu fotoğraflar sanki yıllardır Botan yöresinde yaşayan birinin objektifinden çıkan eserlerdi. Ben yıllardır araştırma yaptığım bu vadide yaşadıklarımı bu sunuda tekrar yaşadım. Gerçekten böyle bir sunuyu hazırlayan bir sanatçı sanatın Nirvana’sında olmalı ki böyle gerçekçi ve muhteşem eserler verebilsin. “Botan’ın Öyküsü”  sunumunun ardından gerçekleştirdiği söyleşisinde, Botan nehir uygarlıkları ve insanının sevgisini izleyicilerin yüreğine samimi bir dille Kadim Botan nehri gibi akıttı. .O yöreyi en güzel şekilde anlattığı için bir Mezopotamyalı olarak çok teşekkür ediyorum. Bu muhteşem fotoğraf sunusu bende Botan’ı fotoğraflayarak tekrar sorgulama isteği uyandırdı.

Bu sunumun ardından benimde naçizane bir Botan sunumum ve kısa bir söyleşim oldu. Bu sunumda

“İnsanlığın en önemli buluşları neden Mezopotamya da keşfedildi?

Neden ilklerin anayurdu hep Mezopotamya oldu?”

Sorularına cevap bulmaya çalıştık.

Bu sunuma katılmak kendi adıma onur vericiydi. Misafirperverliğinden ötürü FSK Başkanı Ahmet Bozkurt’, FSK Yönetim Kurulu Üyesi Kıymet Gözek’e, tüm fotoğraf sevdalılarına ve sevgili dostum Şule Öncel Öztop’a en içten teşekkürlerimi sunuyorum.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Bu duyular âlemi ya da sekülerleşen toplum koşullarında ateşin enerjisini iliklerimize kadar hissediyoruz. Sadece seküler anlamında değil, aynı zamanda kutsal semavi dinlerde ve mitolojide de önemi her zaman vurgulanmaktadır. Ateş hemen hemen her semavi dinlerde kutsallığını korurken; cehennem günahlı insanların günahlarından arınması için öteki dünyada bir arınma banyosu olarak karşımıza çıkmıştır. Suçlu ve günahlı insanların o ateşin yaratacağı korkunç acılarla ancak duruluğa ulaşacaktır. Zerdüştlükte ateşin önemsenmesi ve kutsal bir kavram olarak algılanmasının temelinde bu dini ve psikolojik ritüellerin varlıkları söz konusudur. Ateş sadece günahlı insanları arındırmakla kalmayıp aynı zamanda insanların yaşamsal varlığına da damgasını vurur. Evcilleştirilmiş ateş en önemli buluştur. Ve bu özelliğini, insanlık tarihi boyunca, hissettirecektir. Ateşin etkisi dinsel ve dünyevi alanla da sınırlı değildir.

Bu mecrada söz ateşten bu denli açılmışken; Yunan mitolojisinde Prometheus’un macerasını da kesinlikle atlamamak gerek. Büyük gücün sembolü olan ateş acımasız tanrı Zeusun elindedir. İnsanlığın bu büyük ateş gücüne karşı boyun eğmekten başka bir alternatifi de yoktu. Uzun yıllar bu trajik evren süreci tıkır tıkır işledi. Huzuru isyanda bulan, yarı tanrı ve insan olan “ Devrimci Prometheus” baskıcı ve dayatmacı yönetimin temsilcisi olan tanrı Zeus’un tsunami dalgası gibi kıyıya vurmasını istiyordu. Ateşi Zeus’un elinden alıp, duyular âleminin en yetkin ve yüce varlığı olan insana vermesi gerekiyordu. Tanrı Zeus gökyüzündeki yatağında güzellik uykusunda mışıl mışıl uyurken, yarı tanrı yarı insan figürüyle karşımıza çıkan “devrimci Prometheus” zorba Zeus’un elindeki ateşi çalarak tarihsel anlamda insanlığa en faydacı eylemini gerçekleştirmiştir. Gelen ateşin yaratığı aydınlıkla karanlık dönemler geride kalmıştır. Despotizim ve tiranlığın karanlık gölgelerinden kurtulan insanlar Prometheus’un kendilerine verdiği ateşle aydınlanma sürecine girmiştir. İnsanlar ateşin aydınlatıcı ve enerjik gücüyle, doğaya ve topluma yön verme telaşını yaşadı. Bu ateş günümüz modern toplumlarının, modern bilimlerinin de kaynağını oluşturmaktadır.

Günümüz toplumlarında halen varlığını sürdüren Newroz geleneği tüm görkemiyle canlılığını korumaktadır. Tarihsel kökleri en eski Mezopotamya uygarlıklarına dayanan Newroz bayramını tüm Mezopotamya halkları tarafından kutlanmaktadır. Doğu mitolojisinde de Yunan mitolojisi gibi huzuru isyanda ve ateşte bulan bir öykü vardır. Demirci Kawa, zalim kral Dehak’a karşı vermiş olduğu çetin mücadele sonucu halkının özgürlüğünü en iyi şekilde savunmuştur. Zalim Dehak kapalı alanda tutuğu halklara sistematik bir şekilde eziyet edip, ölüme mahkum etmektedir. Demirci Kawa’da tıpkı Yunanlı “ Devrimci Prometheus” gibi ateşin aydınlatıcı ve enerjik gücünü kullanarak, demire şekil vererek kapalı alandaki halkları özgürlüklerine kavuşturmuştur. Bu yüzdendir ki Newroz, Tiranlığın ve Zeus’ların hükümdarlıklarına son vermedir. Newroz zalimin zulmüne son verme sevincidir. Ve yenilenerek baharda doğma heyecanıdır.

İnsanlığın en önemli buluşları neden Mezopotamya da keşfedildi?

Neden hep ilklerin anayurdu hep Mezopotamya oldu?

Yerleşik hayata geçiş, tarımsal üretim yapılması, hayvanların evcilleştirilmesi, kanunların yapılması, ilk barış antlaşmasının imzalanması, yazının keşfi, geometri ve matematiksel sembollerin kullanılması, astronomideki gelişmeler, mühendislik çalışmaları vb gelişmeler.

Hiç kuşkusuz ki insanlığın doğuş yerinin Afrika kıtası olması – ki son yıllarda Mitokondriyal DNA analizleri üzerinde yapılan çalışmalar Afrika kökenli olduğumuzu ispatlıyor.
İnsanlığın Afrika kıtasından kuzey yarım küreye doğru en uygun habitatlara yayılma arzusu insanlığı Dicle ile Fırat nehirleri arasında kalan bu geniş ve bereketli ova ile tanıştırdı.

Yaklaşık 10–12 bin yıl önce Fırat ve Dicle nehirlerinin kenarlarında avcılık ve toplayıcılıkla yaşamlarını sürdüren küçük insan toplulukları, besin kaynaklarının azalmasından ötürü; çoğunlukla göçebe yaşam tarzlarından vazgeçmek zorunda kaldılar. Ve tarihin ilk köylerini( “Natufyen”leri) nehir kenarlarında oluşturdular. Burada yapmış oldukları ilk evlerde dört mevsim yaşamaya başladılar. Günümüzde bu yerleşim yerlerinin kalıntıları keşfedilmiş veya edilmemiş sayısız Höyükler olarak karşımıza çıkmaktadırlar.

Doğal süreçle kendiliğinden yetişen besin kaynaklarının azalması onları tahıl ekimine zorladı. Bu sayede ilk kez kuzey Mezopotamyalılar tarımı keşfettiler. Tarımın doğası gereği tarlalarının yanı başlarında sürekli olarak yerleşme zorunluluğunu ortaya çıkardı. Basit evcik “kulübe” inşa ettiler. Başlangıçta sadece ot ve odun malzemeyle yapılan bu basit kulübeler kerpicin keşfine neden oldu. Baharın her gelişinde bu ovayı çevreleyen dağlardan gelen yağmur suları bu iki nehrin coşmasına neden olurken; dünyamızın ilk çiftçileri bu sel sularını doğal malzemelerle oluşturdukları ilkel havuzcuklarda toplayarak, kanal sistemlerini geliştirip suyu yönetmeyi öğrendiler. Mezopotamyalılar doğal suyolları açarak, kuyu kazmayı, yamaçlara set çekme gibi ilk mühendislik eserlerini yaratılar. Tüm bunlar geometrinin keşfine de neden oldu.
Sulu tarıma geçtiler. Su kaynaklarının adil kullanımı beraberinde toplumsal işbirliğini ve örgütlenmeyi getirdi. Bu sel sularlıyla taşınan alüvyonlu topraklar verimli toprakları oluşturmakla kalmayıp bina yapımında kullanılan kerpicin ham maddesini de oluşturdu. Sulu tarım sonucunda daha fazla ürün ve artı değer üreten bu ilk çiftçiler ürün fazlalarını nehir üzerindeki çevreleriyle takas ticaretini geliştirdiler. Bu bağlamda Çattepe Höyük tarihin ilk nehir limanı olurken, Hasankeyf önemli nehir uygarlıkları içinde önemli merkez olmuştur.

Bu iki coşkun nehrin ve onları besleyen yan kol nehirlerde; “Kelek” denen ilkel sallarla nehir taşımacılığına geçildi. Mezopotamya’nın kuzeyinden güneyine taşınacak ürünlerin taşımacılığında hep bu yöntem kullanıldı. Bu sayede ihtiyacı duyulan kertse maden gibi hayati malzemeler taşındı. Basra körfezine kadar ulaşım mümkün oldu. Basra körfezinden sonra ise basit yelkenli teknelerle de dış dünyaya açılmanın kapıları açıldı.

İroni bir gerçek ki nehir uygarlıklarının keşfi olan bu “Kelek” sallarla; Kuzey Mezopotamya uygarlıklarına ait devasa onlarca eser 1850li yıllarda Dicle üzerinden Basra körfezine oradan da deniz yoluyla Biritish başta olmak üzere birçok müzeye kaçırıldı.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

İnsana alıştırılmış, başka bir deyişle insana içlidışlı olmuş bir hayvan, insan tarafından seçilmedikçe evcileştirilmez. Çünkü evcilleştirme, insanın denetiminde yaşayıp üreyen hayvanın durumudur.

Tarımın arkasından, neolitik kültür devri içinde insanoğlunun gerçekleştirdiği ikinci büyük devrim büyük ve küçükbaş hayvanların evcilleştirilmesi oldu. Tarımda olduğu gibi hayvan evcilleştirmesinde de, yıl boyu yaşanılan sürekli köylerin kurulması gerekiyordu. Bu sayede köy çevresinde dolaşan yabanıl hayvanlar devamlı gözlenebiliyor, bunların beslenme alışkanlıkları, davranış örüntüleri ve üreme döngüleri daha yakından izleniyordu. Koyun ve keçi, yabani olarak yaşadığı Ortadoğu ve Mezopotamya’da insanlar tarafından ilk olarak evcilleştirilen otçul hayvanlardır. Koyun, keçi, domuz ve sığır Yakındoğu tarımcı köy topluluklarının alternatif besin kaynaklarıydı. Böylece, insan gün boyu av peşinde koşmaktan da büyük ölçüde kurtulmuştu. Avcılar hayvan sürülerini belirli süre denetimleri altında tutmuş ve onlara topladıkları yabani bitkileri ve orakla biçtikleri tahıllarla beslemişlerdir. Koyun, Milattan 9000 yıl önce evcilleştirilmiş ilk otçul hayvan olarak bilinmektedir. Koyun ve keçi proto-Neolitik insanlar tarafından; sığır ve domuz ise daha sonra evcilleştirilmiştir. Hayvanların ilk olarak etinden ve derisinden; uysallaştırıldıktan sonra sütünden ve sonunda da yük ve binek hayvanı olarak gücünden yararlanılmıştır. Doğal ortamlarda yaşaması olanaksız olan; fakat insanlar için yararlı bazı özellikleri veren mutasyonlar, seçilerek alınmış ve evcilleştirme için kullanılmıştır. Örneğin uslu davranışlara, parlak renkli posta ve uzun kıllara sahip bireyler özellikle seçilerek üretilmişlerdir.

Bu bağlamda Mezopotamya halkları ilk olarak doğal yollarla bu seçimi ve ayıklamayı gerçekleştirirken tarihin ilk genetik mühendisleridirler…

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Günümüzden 10-12 bin yıl önce Fırat ve Dicle nehirlerinin kenarlarında avcılık ve toplayıcılıkla yaşamlarını idame ettiren küçük insan toplulukları, besin kaynaklarının azalmasından ötürü; çoğunlukla göçebe yaşam tarzlarından vazgeçmek zorunda kaldılar. Ve tarihin ilk köylerini( “Natufyen”leri)  oluşturdular. Burada yapmış oldukları ilk evlerde dört mevsim yaşamaya başladılar. İnsanların bir arada yaşama zorunluluğu beraberinde, yerleşik çağın başlangıcını getirmiş oldu.

Arkeolojik buluntuların izlerine baktığımızda tarım; Kuzey Mezopotamya’nın biraz daha dağlık yamaçlarında başlamıştır. Örneğin Botan nehrine sarkan dağ yamaçlarında en eski tohumlu bitkilerden buğday ve arpa bu bölgelerde hala yabanıl olarak kendiliğinden yetişebilmektedir. Bu bölgelerde hala bir kişi bir saate Neolitik araçlarıyla 1 kg civarında yabanıl buğdayı (Siyez buğdayı: Triticum monococcum) toplama şansına sahiptir. Yabanıl buğdayın üç hafta kadar uzun bir süre içerisinde de hasat etmemiz mümkün. Bu konuda uzmanlaşmış bir aile üç hafta içerisinde yaklaşık 1000 kg buğdayı hasat edebilmektedir. Braidwood’a göre de yenilen bitkiler doğal olarak nerede yetişiyorsa tarım, o bölgede başlamıştır. Buğday sonraları iklimi daha marjinal olan bozkırsı bölgelere taşındı. Tohum, yeni çevrelere taşındığında insan eli ve doğal etkilerle fenotipi ve genetik yapısı değişti. İnsan kendi ürettiği yani kültüre aldığı her canlı türünün genetiğiyle oynamıştır. Fakat tüm bunları o dönemlerde kendi doğal koşullar içinde gerçekleştirmiştir.

İnsanların yerleşik düzen içinde ilk köylerde birlikte yaşamaya iten zorunluluğun temelinde besin kaynaklarının azalması yatıyordu. Yerleşik düzene geçmekle tarım başlıyordu-ki; bu da bir süre sonra üretim fazlasına neden olacak, tahıl ambarlarını (pithos) kuracaktır. Oluşan üretim fazlası yani artı değeri beraberinde getirecektir. Oluşan fazla ürün sayesinde iş bölümü gelişecek zanaatlar ortaya çıkacaktır. Yani üretilen fazla ürün bir iş konusu da uzmanlaşmış olan örneğin bir kerpiç veya demirci ustasına yaptığı hizmet veya ürün karşılığı verilebilecektir. Nehirlerin suyu ile sal taşımacılığı gelişecek ilk ticari faaliyetler ortaya çıkacaktır. Ticaret yazının keşfine neden olacaktır. Okuryazarlık ve tapınaklar Mezopotamya da ticareti zirveye taşıyacaktır. Mezopotamya’da zamanımızdan 10 bin yıl önce bu denli üstün bir medeniyet geliştiği sıralarda Avrupa hala avcı-toplayıcı olarak çok daha geri ve ilkeldi. Amerika kıtasında yerli insan toplulukları ise günümüzden ancak 6 bin yıl önce tarımı keşfederek; mısırı ve fasulyeyi kültüre aldılar.

İnsanlığın hayal ve yaratıcı gücünün geliştiği bu “bereketli hilal” dediğimiz Mezopotamya topraklarında belirli anlayışlara mahkûm edilip köleleştirilmesinin sonu getirilmelidir. Aklı ve yaratıcılığı tekrar zirveye ancak ve ancak Mezopotamya halkları taşıyacaktır. Artık modern dünyanın yaratmış olduğu kutsal mabetlerinin sadece “silikon vadileri” olmadığını özünde Mezopotamya olduğunu anlamamızın ve daha çok sorgulamamızın zamanı gelmiştir…

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Siyah önlükleri giyip beyaz yakalıklarımızı taktığımız siyah-beyaz yıllardı…
İlk kez tüm gökkuşağından renkleri barındıran suluboyalarımız olmuştu.
Öğretmenimiz verdiği bir resim ödevinde bizlerden denizi çizmemizi istemişti. Oysaki sınıfımızın büyük bir çoğunluğu denizi hiç mi hiç görmemişti. Ve o yıllarda günümüzün görsel iletişim araçlarından eser yoktu.

Nasıl bir şeydi deniz?

Denizin uçsuz bucaksız masmavi sulardan oluştuğunu ve üzerinde kocaman kocaman gemilerin yüzdüğünü sanıyor beklide hayal ediyorduk…

Bu resim ödevini gerçekleştirirken bir arkadaşım; denizin ufuk çizgisinden sonraki göğünde irili ufaklı M harflerinden oluşan kuş kümeleri çizmişti -ki… Bu kuşların deniz kıyılarında yaşayan martılar olduğunu söylüyordu.

Üç tarafı denizlerle çevrili olmasına rağmen Anadolu coğrafyasındaki birçok çocuk gibi denizi ve martıları çok geç gördüm, tanıdım ve sevdim.

Deniz ve martılar…
Sonunda onlarla günün birinde buluştum. Belki de içimde saklı bütün duygularımı o an yaşayı vermiştim. O gün bugündür denizin ismini duymak bile beni büyülemeye yetiyor. İçime dalgaların coşku yüklü devinimi akarken; en derinliklerimde sevinçten kum tanelerini kıpırdatarak gülümsetiyor.

Bu gülümsemeye; İstanbul un vapur sesleri, insan kalabalıklarının uğultusu ile martı çığlıkları eşlik ettiğinde ruhumun sahilindeki kaldırım taşları da yerli yerine otururken kendimi İstanbul da bir yolcu vapurunda bulur. Ve bu yolcu vapurunun güvertesinde, denizlilerin maviliklerine vurgun, gevrek İstanbul simidinin parçacıklarını kapmaya çalışan, simit ve liman bağımlısı dilencileştirilmiş martılar…

Adeta dilenmeye mahkûm edilmiş ve boyun eğdirilmiş martılar için; Atilla İlhanın bu dizeleri nedenli bir ağıt olur bilemem…

“beni koyup koyup gitme
ne olursun
durduğun yerde dur
kendini martılarla bir tutma
senin kanatların yok
düşersin yorulursun
beni koyup koyup gitme
ne olursun

bir deniz kıyısında otur
gemiler sensiz gitsin bırak
herkes gibi yaşasana sen
…………………………..”

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Şimdi diyeceksiniz ki intikam gibi sevimsiz ve bu hissi taşıyanı bile zehirleyen bir konu nereden çıktı?
Bir hayvanın türdeşi katledilmişse intikam alır mı? Bir şeyi yapmaya, başarmaya gücü yeten biyolojik donanımı varsa, türdeşinin intikamını alır.
Peki, intikam alınırken hangi düşmana hangi yöntem kullanılır? ( İntikam! -ki bu hayvanların ve dünyamızın doğası için sadece bir meşru müdafaadır.) Tüm bu soruları yaşanmışlığı olan bir örnekle yanıtlamaya çalışalım:

Köy öğretmenliği yapan bir arkadaşımın yaşadıklarını anlatacağım. Bu arkadaşım yıllardır aynı evde yaşadığı halde; daha önce hiç rastlamadığı akreplerin, evin bacasından düşüşlerine günlerce tanık olmuş. Belki akreplerin soba bacasından evine davetsiz misafirler olarak geliş nedenlerini bilirimde; korkusuna çare olurum diye bana sordu?

Çünkü akrepler korkulacak hayvanlardır; sinsi ve korkaktırlar. Normal koşullarda evinde hiç rastlamadığı akreplerin hele evin bacasından bu kadar sıklıkla düşmeleri bana da hiç normal gelmedi.

Arkadaşımı biraz sorguladığımda -Bu sözü edilen köyde kargaların sayısının artışına bağlı olarak sinir katsayısını test edici karga gürültüleri de artmış. Çare olarak ta kargaların bir kısmını evinin penceresinden av tüfeğiyle ateş ederek; kargaların sayısını azaltmayı denemiş. Sanırım bu karga katliamını birazda abartmış olsa gerek… Böylece de kargaların yarattığı gürültü kirliliğinden kısmen de olsa kurtulmuş. Ama karga gibi bir türü yani aile içi dayanışmayı seven sinirli ve kurnaz bir hayvanı düşman edinmiş. Üstelik La Fontaine’nin anlattığı gibi aptal bir hayvan olmadığı gibi onlara zarar veren kişiyi 8–10 ay unutmadıkları bilinir. Hiçte öyle kuş beyinli falan değiller. Kargalarda bulup buluşturdukları canlı akrepleri geniş gagalarıyla yakalayıp evin bacasından eve kargoluyorlar. Aslında düşünüyorum da düşman olarak evi bellemişler. Ya onlara ateş açanı tanıyabilseydiler? Beklide akrepleri arkadaşımın ensesine bırakırlardı!

Kimi hayvanlarda; kargalarda olduğu gibi intikam soğuk yenen bir yemek değildir. İnsan insanlaştıkça intikam yemeğini sıcaklardan soğuklar arasına yani; zeytinyağlılar arasına alırken de servisinde pis pis sırıtmasını da eksik etmedi. Doğu kültürlerinde intikam daha bir tazecik yenen ‘’bol acılı ezmeye’’ benzer.

Grek kültüründe ise güzeller güzeli olan Truvalı Helen’in anneciği Nemesis bir intikam tanrısı olarak nam salmıştır. Haksızlığa uğramış, kötülüğe uğramış yada; haksızlıkla bir yere gelmiş insanlara adalet sağlamaktan yükümlüdür. Nemesis varlığının bilinmesi dönemin inancı içinde insanları bir nebze olsa adaletsizlikten uzak tutmuştur. Nede olsa “intikam” bir başka değişle “adalet tanrısı” iş başındaydı.

Kötülüğün geldiği empati yoksunu birine; sırf empatisini geliştirsin diye ve onun duygu eğitimine katkı sağlamak için tekrar kötülük yapmak ne kadar yararlıdır? Tam bu noktada Hacı Bektaş-ı Veli Efendimizin “İncinsen de incitme!” sözünü intikam sevdalılarına anımsatmak gerek.

Yaşanmışlığı olan “kargaların intikamı” olayından beklide anlayacağımız şudur: İnsan kendi aklının vermiş olduğu çılgın potansiyelle bir yandan kendini geliştirirken. Bir yandan dünyamızın doğasını değiştiriyor. (-maalesef arkadaşım karga katliamıyla bunu kısmen de olsa yaptı.)

Bir taraftan yaşanamayacak yerleri yaşanır hale getiren insan. Bir taraftan da dünyamızı yaşanmaz bir intikam bataklığına dönüştürüyor. Bu yönüyle ekolojik dengelerin bozulması sonucu oluşan tüm doğal afetler bunun bir ürünüdür.

Hep insan aklı çıldırıp kargaları katledecek değil ya; bazen de doğa yani kargalar çıldıracak!

Kargaları küçümsemeyin sakııın, bakın neler yapıyorlar….